خداشناسى در اين زمينه برخى محدثان بزرگ اين عصر پيشگام بودند كه باتوجه به وابستگى ايشان به مكتب حديثى ، مىتوان حدس زد كه كتاب‌هاى آنان ، مجموعه‌اى از احاديث در موضوع موردنظر بوده است . در موضوع فوق ، على بن ابراهيم قمى ، كتابى به نام التوحيد و الشرك نوشت . « 1 » عبد اللّه بن جعفر حميرى نيز كتابى به همين سبك نوشته بود و در آن به موضوع خداشناسى و بحث از افعال و ارادهء خداوند متعال پرداخته ، آن را كتاب التوحيد و البدا و الاراده و الاستطاعه و المعرفه ناميده بود . او كتاب ديگرى در همين باب به نام العظمة و التوحيد داشت . « 2 » از سهل بن زياد آدمى ، يكى از مشايخ روايت كلينى هم ، كتابى به نام التوحيد ذكر ، « 3 » و از كتابى به همين نام از اسماعيل بن محمد مخزومى نيز ياد شده است . « 4 » كتاب‌هاى البدا و الجبر و التفويض احمد بن ابى زاهر قمى « 5 » و كتاب الجبر و الاستطاعه محمد بن جعفر اسدى ( م 312 ق ) كه ساكن رى بود « 6 » و كتاب التوحيد حمزة بن قاسم علوى عباسى ، « 7 » از ديگر آثار در اين زمينه هستند . هم‌چنين بايد به كتاب الحدائق احمد بن محمد بن حسين قمى ( م 350 ق ) اشاره كرد كه در موضوع توحيد بود . « 8 » گذشته از آثار محدثان ، متكلمان شيعه در اين عصر نيز در تأليف كتاب‌هايى در اين باب ، فعاليت چشمگيرى داشتند كه پيشاپيش آنان ، اعضاى خاندان

--> ( 1 ) . نجاشى ، همان ، ص 260 . ( 2 ) . همان ، ص 219 . ( 3 ) . همان ، ص 185 . ( 4 ) . همان ، ص 31 و طوسى ، همان ، ص 48 . ( 5 ) . نجاشى ، همان ، ص 88 . ( 6 ) . همان ، ص 373 . ( 7 ) . همان ، ص 140 . ( 8 ) . همان ، ص 89 .